നമ്മുടെ ശ്രദ്ധയെ മോഷ്ടിക്കുന്നതാര്?

ഒരു പുസ്തകം വായിക്കാൻ ഇരിക്കുന്നു... ആദ്യത്തെ രണ്ടു പേജ് കഴിയുമ്പോഴേക്കും കയ്യിലിരിക്കുന്ന ഫോണൊന്ന് നോക്കാൻ മനസ്സ് വെമ്പുന്നു. 'ഒരൊറ്റ മിനിറ്റ്' എന്ന് കരുതി ഫോണെടുത്ത് ഇൻസ്റ്റാഗ്രാം തുറന്നാൽ പിന്നെ മണിക്കൂറുകൾ പോകുന്നത് അറിയില്ല. ഒടുവിൽ തിരികെ പുസ്തകത്തിലേക്ക് വരുമ്പോൾ എവിടെയാണ് നിർത്തിയതെന്നുപോലും ഓർമ്മയുണ്ടാവില്ല.

അല്ലെങ്കിൽ, ഒരു സിനിമ കാണാനിരിക്കുന്നു... പത്ത് മിനിറ്റ് കൂടുമ്പോൾ ഫോണിൽ വരുന്ന നോട്ടിഫിക്കേഷൻ നോക്കും, വാട്സ്ആപ്പ് മെസ്സേജുകൾക്ക് മറുപടി കൊടുക്കും. സിനിമയുടെ കഥാഗതി തന്നെ കൈവിട്ടുപോകും. ചെയ്യേണ്ട ജോലികളുടെ ഒരു വലിയ ലിസ്റ്റ് മുന്നിലുണ്ടാകും, പക്ഷെ ഒന്നിലും പൂർണ്ണമായി ശ്രദ്ധിക്കാൻ പറ്റാതെ ദിവസം മുഴുവൻ തീർന്നുപോകുന്നതായി തോന്നിയിട്ടുണ്ടോ?

ഇങ്ങനെയൊക്കെ നിങ്ങൾക്കും തോന്നുന്നുണ്ടെങ്കിൽ പേടിക്കേണ്ട, നിങ്ങൾ ഒറ്റയ്ക്കല്ല. ഇന്നത്തെ ലോകത്ത് നമ്മളെല്ലാവരും നേരിടുന്ന ഒരു വലിയ പ്രശ്നമാണിത്. നമ്മുടെ ശ്രദ്ധ (attention span) ഒരു തുമ്പിയെപ്പോലെ ഒരിടത്തും ഉറച്ചുനിൽക്കാതെ പാറിപ്പറന്നു നടക്കുകയാണ്. എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇങ്ങനെ സംഭവിക്കുന്നത്? ഇതിനൊരു പരിഹാരമുണ്ടോ? നമുക്ക് നോക്കാം.

നമ്മുടെ ശ്രദ്ധയെ മോഷ്ടിക്കുന്നതാര്?

നമ്മുടെ ഏകാഗ്രത കുറയുന്നതിന് ചില പ്രധാന കാരണങ്ങളുണ്ട്. അതിലെ പ്രധാന വില്ലൻ നമ്മുടെയെല്ലാം പ്രിയപ്പെട്ട സ്മാർട്ട്ഫോൺ തന്നെയാണ്.

1. ഡിജിറ്റൽ മിഠായികൾ: സോഷ്യൽ മീഡിയയിലെ ഓരോ ലൈക്കും, കമന്റും, പുതിയ റീലും നമ്മുടെ തലച്ചോറിന് ഒരുതരം 'ഡിജിറ്റൽ മിഠായി' കൊടുക്കുന്നത് പോലെയാണ്. ഡോപ്പമിൻ (Dopamine) എന്ന ഒരു രാസവസ്തുവാണ് ഈ സന്തോഷത്തിന് പിന്നിൽ. ഓരോ ചെറിയ നോട്ടിഫിക്കേഷൻ വരുമ്പോഴും തലച്ചോറിന് ഈ മിഠായി കിട്ടും. അതോടെ, കൂടുതൽ സമയവും പ്രയത്നവും ആവശ്യമുള്ള പുസ്തകം വായന, പഠനം, ജോലി പോലുള്ള കാര്യങ്ങൾ തലച്ചോറിന് വിരസമായി തോന്നിത്തുടങ്ങും. എളുപ്പത്തിൽ കിട്ടുന്ന ഈ ഡിജിറ്റൽ മിഠായികളോട് നമ്മുടെ തലച്ചോറ് പതിയെ അടിമപ്പെട്ടുപോകും.

2. 'മൾട്ടിടാസ്കിംഗ്' എന്ന മിഥ്യാധാരണ: ഒരേസമയം പാട്ടുകേട്ട് ജോലി ചെയ്യുകയും ഇടയ്ക്ക് ഫോണിൽ സംസാരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് വലിയ കഴിവായി പലരും കാണാറുണ്ട്. എന്നാൽ സത്യത്തിൽ നമ്മുടെ തലച്ചോറിന് ഒരേസമയം ഒന്നിലധികം കാര്യങ്ങളിൽ പൂർണ്ണമായി ശ്രദ്ധിക്കാൻ കഴിയില്ല. അത് ഒരു ജോലിയിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് വളരെ വേഗത്തിൽ ചാടിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. ഒരേ സമയം രണ്ട് പന്ത് പിടിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നതുപോലെയാണിത്, മിക്കവാറും രണ്ടും നിലത്തുപോകും. ഇത് നമ്മളെ കൂടുതൽ ക്ഷീണിപ്പിക്കുകയും ഒന്നിനും ഒരു പൂർണ്ണത കിട്ടാത്ത അവസ്ഥയുണ്ടാക്കുകയും ചെയ്യും.

3. ഉറക്കവും വിശ്രമവും എവിടെ?: ആവശ്യത്തിന് ഉറക്കം കിട്ടിയില്ലെങ്കിൽ പിറ്റേദിവസം ഒരു കാര്യത്തിലും ശ്രദ്ധിക്കാൻ കഴിയില്ല. ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്ന തലച്ചോറിന് ഏകാഗ്രത നിലനിർത്താൻ പ്രയാസമാണ്. അതുപോലെ, തുടർച്ചയായ മാനസിക സമ്മർദ്ദം നമ്മുടെ മനസ്സിനെ എപ്പോഴും ഒരു ജാഗ്രതാവസ്ഥയിൽ നിർത്തും, ഇത് ശാന്തമായിരുന്ന് ഒരു ജോലിയിൽ മുഴുകാനുള്ള കഴിവിനെ ഇല്ലാതാക്കും.

നഷ്ടപ്പെട്ട ശ്രദ്ധയെ എങ്ങനെ തിരിച്ചുപിടിക്കാം?

നല്ല വാർത്തയെന്തെന്നാൽ, ഇതൊരു സ്ഥിരമായ പ്രശ്നമല്ല. നമ്മുടെ ശ്രദ്ധ ഒരു പേശി പോലെയാണ്, ചിട്ടയായ പരിശീലനത്തിലൂടെ അതിനെ നമുക്ക് ബലപ്പെടുത്താൻ കഴിയും. ഇതാ ചില ലളിതമായ വഴികൾ:

1. ഫോണിന്റെ യജമാനൻ നിങ്ങളാകുക:

• നോട്ടിഫിക്കേഷനുകൾക്ക് അവധി കൊടുക്കാം: നിങ്ങളുടെ ഫോണിലെ എല്ലാ ആപ്പുകൾക്കും എപ്പോഴും നിങ്ങളെ ശല്യപ്പെടുത്താൻ അനുവാദം കൊടുക്കാതിരിക്കുക. അത്യാവശ്യമുള്ള കോളുകളും സന്ദേശങ്ങളും ഒഴികെ ബാക്കിയുള്ള (ഫേസ്ബുക്ക്, ഇൻസ്റ്റാഗ്രാം, ഗെയിമുകൾ) നോട്ടിഫിക്കേഷനുകൾ ഓഫ് ചെയ്യുക.

• 'ഫോൺ ഫ്രീ' ഇടങ്ങൾ: വീട്ടിൽ ചില സ്ഥലങ്ങളെ 'ഫോൺ ഫ്രീ' സോണുകളായി പ്രഖ്യാപിക്കാം. ഉദാഹരണത്തിന്, ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്ന ഡൈനിംഗ് ടേബിൾ, ഉറങ്ങാൻ കിടക്കുന്ന കട്ടിൽ എന്നിവിടങ്ങളിൽ ഫോണിന് പ്രവേശനമില്ലെന്ന് തീരുമാനിക്കുക.

• ചാരനിറത്തിലാക്കാം: ഫോണിന്റെ സ്ക്രീൻ കളർ മാറ്റി ബ്ലാക്ക് & വൈറ്റ് (Grayscale mode) ആക്കി നോക്കൂ. ഫോണിന്റെ ആകർഷണം പകുതിയായി കുറയും, വെറുതെ എടുത്ത് സ്ക്രോൾ ചെയ്യുന്നത് ഒരുപാട് കുറയും.

2. ഒരൊറ്റ കാര്യത്തിന്റെ ഭംഗി ആസ്വദിക്കാം:

• 'പൊമോഡോറോ' കൂട്ടുകാരൻ: ഒരു ജോലി ചെയ്യാൻ ഇരിക്കുമ്പോൾ, 25 മിനിറ്റ് നേരത്തേക്ക് ഫോണും മറ്റ് ശല്യങ്ങളുമെല്ലാം പൂർണ്ണമായി മാറ്റിവെച്ച് ആ ജോലിയിൽ മാത്രം ശ്രദ്ധിക്കുക. 25 മിനിറ്റിന് ശേഷം 5 മിനിറ്റ് ഇടവേളയെടുക്കാം. ഈ സമയത്ത് നിങ്ങൾക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളതെന്തും ചെയ്യാം. ഈ രീതിയിൽ ജോലികൾ വിഭജിച്ച് ചെയ്യുന്നത് കൂടുതൽ നേരം ശ്രദ്ധയോടെ ഇരിക്കാൻ സഹായിക്കും.

• പുസ്തകങ്ങളെ കൂട്ടുപിടിക്കാം: ദിവസവും ഒരു 15 മിനിറ്റെങ്കിലും ഒരു അച്ചടിച്ച പുസ്തകം വായിക്കാൻ ശ്രമിക്കുക. ഡിജിറ്റൽ സ്ക്രീനിലെ വായനയേക്കാൾ ഇത് നിങ്ങളുടെ ഏകാഗ്രത വർദ്ധിപ്പിക്കാൻ സഹായിക്കും.

3. മനസ്സിനും ശരീരത്തിനും വേണ്ട ഇന്ധനം:

• ഉറക്കം ഒരു സൂപ്പർ പവറാണ്: ദിവസവും 7-8 മണിക്കൂർ നന്നായി ഉറങ്ങുന്നത് നിങ്ങളുടെ തലച്ചോറിനെ റീചാർജ് ചെയ്യാനും ഓർമ്മശക്തിയും ഏകാഗ്രതയും വർദ്ധിപ്പിക്കാനും അത്യാവശ്യമാണ്.

• ഒന്ന് നടന്നിട്ട് വരാം: ശ്രദ്ധ ചിതറുന്നു എന്ന് തോന്നുമ്പോൾ ഫോണെടുക്കുന്നതിന് പകരം ഒരു 5 മിനിറ്റ് നടന്നിട്ട് വരൂ. ശുദ്ധവായു ശ്വസിക്കുന്നത് മനസ്സിനും ശരീരത്തിനും ഒരുപോലെ ഉണർവ് നൽകും.

• മൈൻഡ്ഫുൾനെസ്സ്: വലിയ ധ്യാനമൊന്നും വേണ്ട. ദിവസത്തിൽ ഒരു രണ്ട് മിനിറ്റ് കണ്ണടച്ച് ശാന്തമായിരുന്ന് നിങ്ങളുടെ ശ്വാസം ഉള്ളിലേക്കെടുക്കുന്നതും പുറത്തുവിടുന്നതും മാത്രം ശ്രദ്ധിക്കുക. കാറ്റിൽ പാറിനടക്കുന്ന മനസ്സിനെ പതുക്കെ തിരികെ കൊണ്ടുവരാൻ ഇത് സഹായിക്കും.

നമ്മുടെ ശ്രദ്ധയാണ് നമ്മുടെ ഏറ്റവും വലിയ ശക്തി. അത് ആർക്ക് കൊടുക്കണം, എവിടെ കൊടുക്കണം എന്ന് തീരുമാനിക്കേണ്ടത് നമ്മൾ തന്നെയാണ്. ഈ ഡിജിറ്റൽ ലോകത്ത് ജീവിക്കുമ്പോൾ സാങ്കേതികവിദ്യയെ ഉപേക്ഷിക്കുകയല്ല, മറിച്ച് അതിനെ ബുദ്ധിപരമായി ഉപയോഗിച്ച് നമ്മുടെ ജീവിതത്തിന്റെ നിയന്ത്രണം നമ്മുടെ കയ്യിൽ തന്നെ സൂക്ഷിക്കുകയാണ് വേണ്ടത്. ചെറിയ മാറ്റങ്ങൾ ഇന്ന് തന്നെ തുടങ്ങാം, നമ്മുടെ മനസ്സിന്റെ സമാധാനവും ഏകാഗ്രതയും നമുക്ക് തിരിച്ചുപിടിക്കാം.